OPW: Office of Public Works
Oifig na nOibreacha Poiblí
Céard atá i gceist le Baoil ó Thuilte?
Céard atá i gceist le Baoil ó Thuilte?
Is éard atá i gceist le baoil ó thuilte ná an damáiste a mbeifí ag súil leis tarlú in áit ar leith bharr tuile. Meascán atá ann den dóchúlacht go dtarlóidh tuile, méid na tuile agus na tionchair nó an damáiste a dhéanfaí de bharr na tuile. Léirítear go hiondúil é i dtéarmaí mhéid an damáiste a mbeifí ag súil leis tarlú i gcaitheamh tréimhse ama áirithe, mar shampla, euros in aghaidh na bliana.
Ní ionann baoil ó thuilte agus guaiseacha tuilte. Ní chuireann guaiseacha tuilte síos ach ar mhéid nó ar dhéine na dtuilte, agus is minic a dtagraítear leis an téarma d'fhairsinge agus do dhoimhneacht na dtuilte nó do luas shruth na dtuilte, ach ní áirítear eilimint an damáiste le guaiseacha tuilte.
Tagraítear do dhóchúlacht na dtuilte i dtéarmaí "Dhóchúlacht Bhliantúil an tSáraithe", arb éard atá i gceist leis sin an corrlach nó an dóchúlacht (arna léiriú mar chéatadán) go dtarlóidh tuile in aon bhliain ar leith arb ionann í nó ar déine í ná méid nó déine áirithe. Mar shampla, maidir le tuile lena mbainfeadh déine áirithe, a mbeifí ag súil leis nach dtarlódh sé go hiondúil ach uair amháin gach céad bliain, bheadh seans aon faoin gcéad (nó 1 as gach 100) go dtarlódh sé in aon bhliain ar leith, agus b'ionann é mar sin agus tuile lena mbainfeadh Dóchúlacht 1% Bhliantúil an tSáraithe. Tagraítear do chás den sórt sin uaireanta mar thuile "bhliain an chéid" freisin. Ba chóir a thabhairt do d'aire freisin go mbaineann randamacht le tarlú na dtuilte, agus mar sin, go bhféadfadh dhá chás lena mbainfeadh Dóchúlacht 1% Bhliantúil an tSáraithe tarlú in imeacht díreach cúpla bliain, cé nach dócha, ó thaobh staitisticí de, go dtarlódh sé sin.
Soláthraítear cur síos mionsonraithe ar théarmaí éagsúla a úsáidtear go minic i ndáil le tuilte agus baoil ó thuilte a bhainistiú i nGluais na dTéarmaí.
Cúiseanna le Tuilte
Feiniméan nádúrtha is ea tuilte a thagann chun cinn de bharr foinsí éagsúla lena n-áirítear:
- Báisteach throm nach féidir léi imeacht trí dhraenacha agus a dhéanann linnte
- Líon an uisce in aibhneacha a bheith níos airde ná toilleadh na n-aibhneacha agus na haibhneacha a bheith ag sceitheadh thar a mbruacha
- Leibhéil arda farraige agus taoide a bheith ag tuile isteach ar thalamh in aice leo
- Tonnta ón bhfarraige, ó inbhir agus ó lochanna móra ag sceitheadh ar thránna, ar bhruacha agus ar chosaintí cósta
- Screamhuisce ag dul in airde os cionn leibhéal an talún
- Turlaigh a bheith ag borradh agus ag tuile isteach ar thalamh thart othu
- Uisce ó shneachta is é ag leá, ag rith isteach in aibhneacha borrtha
Is féidir le gníomhaíochtaí an duine minicíocht na dtuilte a mhéadú. Mar shampla:
- Trí limistéir ghlasa a chlúdach le dromchlaí neamh-thréscaoilteacha (m.sh. clóis páirceála), laghdaítear líon an uisce a phúscann isteach sa talamh. Méadaítear dá bharr sin luas agus líon an uisce a fhanann ar an dromchla.
- Nuair a shíneann foirgnimh srl. isteach ar chainéil aibhneacha, agus nuair a dhéantar na cainéil a bhlocáil, laghdaítear cumas na gcainéal uisce a bhreith leo, rud a mhéadaíonn leibhéil an uisce tráth a mbíonn sruth ard ann.
Táthar ag súil go méadófar minicíocht agus déine na dtuilte de bharr an athraithe ar an aeráid, toisc go dtugann réamh-mheastacháin reatha d'Éirinn le fios go dtitfidh líon méadaithe báistí sa gheimhreadh agus go dtarlóidh stoirmeacha níos minice. Tá fianaise an-láidir ann go bhfuil leibhéal na farraige ag ardú cheana féin agus go leanfaidh sé ar aghaidh le bheith ag ardú, rud a mhéadóidh minicíocht agus doimhneacht na dtuilte ar limistéir cois cósta agus inbhear. [Tuarascáil EPA 2007]